TEYEMMÜM BABI

1- Yolculukta olan veyahut şehir dışında olup da, şehirden bir mil veya daha fazla uzaklıkta bulunan kimse su bulamazsa toprağa te­yemmüm eder. Çünkü Cenâb-ı Hak (Azze ve Celle) :

“Eğer hasta veyahut yolculukta, ya da olup da su bulamazsa­nız güzel bir toprağa teyemmüm ediniz” [1] buyurmuştur. Peygam­ber Efendimiz (Aleyhi's-salâtü ve's-selâm) da: “Toprak, müslüman kişi için on yıla kadar da olsa- su bula­madığı sürece temizleyicidir” [2] buyurmuştur.

Şehirden uzaklığın bir milden az olmaması, muhtar olan görü­şe göre şarttır. Zira su bulunmadığı zaman bir mil uzaklıktan şeh­re gitmede güçlük vardır. Sonra, teyemmüm edebilmede, namazı ka­çırma korkusuna değil, uzaklığa itibar olunur. Çünkü eğer kişi, uzaklığı bir milden az olan yerden şehre gitmekle namazını kaçın yorsa kusur kendisinindir. Zira eğer namazını geciktirmemiş olsay­dı böyle bir durumla karşılaşmazdı. 

2- Eğer su bulunuyor ve fakat kişi hasta olduğu için, abdest al­dığı takdirde hastalığı artıyorsa, yine teyemmüm edebilir. Zira yu­karıda okuduğumuz âyet-i kerime bunu emreder. Hem de, fahiş fiatla su almanın ziran, abdest almakla hastalığı artan kimsenin za­rarı kadar olmadığı halde, suyu fahiş fiatla almayıp teyemmüm edi­lebilirken, abdest almakla hastalığı artan kimsenin abdest almayıp teyemmüm edebilmesi evleviyetle lâzım gelir. Abdest almakla hastahğın artması, ister suyu kullanmaktan, ister abdest almada zorun­lu olan vücut ve kol hareketinden ileri gelsin, farketmez. Her iki du­rumda da abdest almayıp teyemmüm edilebilir. Îmam-ı Şafii ise (Allah rahmet eylesin): “Eğer hasta olan kişi, abdest almaktan ölüm endişesini duyu­yorsa teyemmüm edebilir” demiştir, ki onun bu görüşü nassın za­hirine uymamaktadır.

3- Cünüp olan kişi de, eğer guslettiği takdirde soğuktan ölecek veya hastalartacaksa teyemmüm eder. Bu da, eğer cünüp olan ki­şi şehir dışında olursa böyledir. Şehir içinde olduğu zaman ise, İmam Ebû Hanife'ye göre yine böyle ise de, diğer iki İmam: “Şehirlerde ekseriyetle banyo evleri bulunmaktadır. Şayet bu­lunmasa da, nadir olduğu için teyemmüm edemez” demişlerdir. İmam Ebü Hanife: “Şehir içinde banyo evinin bulunmayışı nadir ise de, bulunma­dığı zaman kişi mazurdur” demiştir.

Teyemmüm: elleri iki defa yere vurmak olup birinde kişi, el­lerini yüzüne, birinde de dirseklere kadar ellerine sürer. Zira Pey­gamber Efendimiz (Aleyhi's-selâtü ve's-selâm):

“Teyemmüm iki vuruştur. Bir vuruş yüz, bir vuruş da eller için­dir” [3] buyurmuştur. Kişi ellerini toprağa vurduktan sonra, yüz ve ellerinin fazla tozlanmaması için ellerini önce silkeliyecek ve on­dan sonra yüz ve ellerine sürecektir. Teyemmüm abdest yerine ka­im olduğu için, abdestte olduğu gibi teyemmümde de yüz ve ellerin hepsini sürmek lâzımdır. Bunun içindir ki: “Parmaklarının arasını oğuşturacak ve parmağında yüzük varsa çıkaracaktır” demişlerdir.

4- Teyemmümde abdestsizlikle cünüplük ve aybaşı hali ile loğu­salık (aynıdır). Zira -rivayete göre- kırsal kesimden bir topluluk Peygamber Efendimize (Aleyhi's-selâtü ve's-selâm) gelerek: “Biz kumluklarda oturan ve bazan bir iki ay su yüzünü görmiyen kim­seleriz. Halbuki içimizde cünüp olanlar, aybaşı halini gören ve lo­ğusa olan kadınlar vardır” deyince, Peygamber Efendimiz (Aleyhi's-salâtü ve's-selâm):

“Sizin toprağınız varya, ona yapışınız” [4] bu­yurmuştur.

İmam Ebû Hanife ile İmam Muhammed'e göre -toprak, kum, taş, ces, kireç, sürme ve zırnık gibi- yeryüzü cinsinden olan her şey­le teyemmüm edilebilir. İmam-ı Şafii (Allah rahmet ey­lesin): “Ot bitiren topraktan başka bir şeyle teyemmüm edilemez” de­miştir. İmam Ebû Yûsuf dan da gelen bir rivayet bu yoldadır. Zira İbn-i Abbas (Radıyallâhü anh) âyetteki “Gü­zel bir toprağa” sözünü “Verimli bir toprağa” diye tefsir etmiştir. Ancak İmam Ebû Yûsuf, yukarıda rivayet ettiğimiz hadise dayanarak kumu da ilave etmiştir. İmam Ebû Hani­fe   ile   îmam   Muhammedi Cenâb-ı Hak âyette “Saiyd” diye buyurmuştur, ki “Yeryüzü” de­mektir. Bizim saydığımız şeylerin hepsi de yeryüzü cinsinden oldu­ğu için hepsiyle teyemmüm etmenin caiz olması lâzım gelir” demiş­lerdir. “Güzel” kelimesi “Temiz” mânasını da taşıdığı için -icma ile- bu mânaya hamledilmiştir. Zira temizlenmede kullanılan bir şeyin temiz olması daha uygundur.

İmam Ebû Hanife'ye göre, teyemmüm edilen yeryüzü cinsin­den olan şeyin tozlu olması şart değildir. Çünkü yukarıda okudu­ğumuz âyet mutlak olup onda, teyemmüm edilecek şeyin tozlu ol­ması şartı yoktur.

İmam Ebû Hanife İmam Muhammed: “Toz ile de -toprak bu­lunsa bile- teyemmüm edilebilir” demişlerdir. Zira toz toprağın incesidir. Teyemmüm abdest gibi olmayıp onda niyet farzdır. Îmam Züfer (Allah rahmet eylesin): “Teyemmüm abdest yerine kaim olduğu için abdestte niyet na­sıl farz değilse, teyemmümde de farz değildir. Çünkü onun yerine kaim olduğu için her hususta onun gibi olması gerekir” demiştir. Biz diyoruz ki: Teyemmüm kasıt demektir. Kasıt ise, niyet getirilmeden gerçek­leşemez veyahut teyemmüm ancak özel bir durumda temizleyici ol­duğu için eğer niyet getirilmezse temizleyici olamaz. Su ise, bizati­hi temizleyici olduğu için niyete muhtaç değildir.

5- Sonra, kişinin temizlenme veyahut namaz kılabilme niyetini ge­tirmesi kâfi olup abdestsizlik veya cünüplükten söz etmesi mezhep­te sahih olan görüşe göre şart değildir.

6- Eğer bir hıristıyan, müslüman olmak için teyemmüm eder ve ondan sonra müslüman olursa -İmam Ebû Hanife ile İmam Muhammed'e göre- teyemmüm etmiş sayılmaz. İmam Ebû Yûsuf ise “Adam teyemmümlüdür” demiştir. Çünkü adam maksut olan bir ibadeti kasdetmiştir. Fakat mescide girebilmek veya Kur'ân-ı Kerim'i eline alabilmek için edilen teyemmüm öyle değildir. Zira mescide girmek veya Kur'an-ı Kerim'i eline almak maksut olan bir ibadet değildir. İmam Ebû Hanife ile İmam Muhammed: “Teyemmüm ancak, abdestsiz veya cünüp olarak yapılması caiz olmayan bir ibadeti yapabilmek için temizleyici olmuştur. Kişi, ab­destsiz veya cünüpken ise müslüman olabilir” demişlerdir.

7- Eğer bir hıristıyan, müslüman olmak için abdest alır ve ondan sonra müslüman olursa, abdestli sayılır. İmam-ı Şafii'ye göre ise, abdestte niyet şart olduğu için abdestli sayılmaz.

8- Eğer bir müslüman, teyemmüm ettikten sonra irtidat eder ve ondan sonra bir daha müslüman olursa, teyemmümü bozulmuş ol­maz. İmam Züfer (Allah rahmet eylesin) “Bozulur. Çünkü teyemmüm ile, müslümanlığı inkâr, bir arada olamaz. Aralarında yakın akrabalık bulunup birbirleriyle evlenme­leri caiz olmayan gayrimüslim bir erkekle bir kadının birbirleriyle evlenmeleri, nasıl hem başlangıçta, hem devamda bâtıl ise, teyem­müm ederken müslümanlığı inkâr edenle, teyemmüm ettikten son­ra inkâr edenin teyemmümleri arasında fark yoktur” demiştir. Biz diyoruz ki:

Münkir değilken teyemmüm edip ondan sonra inkâra sapan kim­senin teyemmümü ile, münkir iken teyemmüm eden kimsenin te­yemmümü arasında fark vardır. Çünkü teyemmümde niyet şarttır. Münkir olan kimsenin ise niyeti yoktur. Fakat kişmin münkir değil­ken ettiği teyemmümde niyet bulunduğu için, ondan sonra inkara sapsa dahi sahihtir.

9- Abdesti bozan her şey teyemmümü de bozar. Zira teyemmüm abdest yerine kaim olduğu için onun hükmündedir. Teyemmüm aynca, teyemmümlü kimsenin suyu bulması ile de bozulur. Bu da eğer suyu kullanabiliyorsa böyledir. Çünkü toprak, su bulunmadı­ğı sürece temizleyicidir. Su bulunduktan sonra abdest alma imkânı hasıl olduğu için artık teyemmümün hükmü yoktur. Suyun bulun­masından da maksat kişinin onu kullanabilmesidir. Bulunup da, ki­şinin onu kullanamaması halinde bulunmamış sayılır. Canavar ve­ya düşmanm saldırısına uğramaktan veyahut bulunan su ile eğer abdest alırsa susuz kalacağından korkan kimse de, suyu kullana­mayan kimsenin hükmündedir. İmam Ebû Hanife'ye gö­re, uykuda olan kimse, suyu kullanabilir farzedilmektedir. Buna gö­re eğer teyemmümlü olan kimse, uyurken suyun yanından geçerse teyemmümü bozulur. Bulunan su da, eğer abdeste yetecek miktar­da olmazsa bulunmamış sayılır. Çünkü yetecek miktarda olmayan suya, nasıl başlangıçta itibar olunmuyorsa, devamda da itibar olun­maz.

10- Temiz olmayan toprak ve benzeri şeylerle teyemmüm edilemez. Zira hem âyetteki “Güzel” kelimesinden temiz demek kasıt buyurulmuştur, hem de teyemmüm, hükmî necasetten temizlenmek için edildiğine göre, aynı gaye için alman abdestte suyun temiz olması nasıl şart ise, teyemmüm edilen şeyde de temizliğin şart olması gerekir,

11- Su bulamayan kimse için, eğer namaz vakti çıkmadan bula­cağım umuyorsa namazını vaktin sonuna kadar da olsa geciktirmek müstehaptır. Eğer bulursa abdest alır, bulamazsa teyemmüm edip namaz kılar. Çünkü namazları erken kılmak her ne kadar daha faziletli ise de, bu kimse için -cemâati beklemede olduğu gibi- namazım, temizlenmenin en kâmili olan abdşst ile kılma umudu bulunduğundan, geciktirmesinde daha üstün bir sevap vardır. Ana kaynak olmayan birtakım kitaplarda, İmam Ebû Hanife ile İmam Ebû Yûsuf'un: “Kuvvetle umulan şeyin olmuş hükmünde olduğu için böyle bir durumda geciktirmek vaciptir” diye söyledikleri rivayet olunmakta ise de, mezhepte zahir olan görüş, geciktirmenin müstahap olması­dır. Zira kesin olarak bilinen bir şeyin hükmü, zan ve şüphe ile or­tadan kalkmaz.

12- Kişi ettiği teyemmüm ile istediği kadar farz ve nafile namaz­ları kılabilir. İmam-ı  Şafiî’ye göre, teyemmüm zaruretin gerektirdiği bir temizlenme olduğu için. bir teyemmümle ancak bir farz namaz kalınabilir. Biz diyoruz ki: Zaruret halinde teyemmüm abdest yerine kaim olduğu için, za­ruret ortadan kalkmadıkça abdeatin gördüğü her işi teyemmüm de görür.

13- Eğer şehir içinde, hasta olmayan bir kişi, velisi olmadığı bir cenaze hazır olur ve kendisi abdest almakla uğraştığı takdirde ce­naze namazını kaçıracağından korkarsa, teyemmüm edebilir. Çün­kü cenaze namazı kaza edilemediği için bu adam su kullanamayan kimsenin hükmündedir. Bunun gibi, bayram namazına gelipte, abdest almakla uğraştığı takdirde namazı kaçıracağından korkan kim­se de teyemmüm edebilir. Çünkü bayram namazı iki kez kılınmadığından bu adam da su kullanamayan kimse hükmündedir. Me­tindeki “Velisi olmadığı bir cenaze” tabiri, hazır olan cenazenin ve­lisi için teyemmüm etmenin caiz olmadığına işarettir. Zira Hasan İbn-i Ziyad'in rivayetine göre İmam Ebû Ha­nife (Allah rahmet eylesin) böyle söylemiştir ve sahih olan gö­rüş de budur. Çünkü cenazenin namazı kılınmış olsa bile, velisi bir daha kılabilir.

İmam Ebü Hanife'ye göre bayram namazı içinde abdesti bozu­lan kimse -ister imam, ister cemaattan biri olsun teyemmüm eder ve namazın geri kalan kısmını tamamlar. Diğer iki imam ise “Teyemmüm edemez” demişlerdir. Zira namaza sonradan katılan kimse, imam selam verdikten sonra namazının geri kalan kısmım tamamlayabildiği için, bu kimseye namazı kaçırma korkusu yoktur. İmam Ebü  Hanife: “Böyle de olsa, bayram günü çok kalabalık olduğundan, imam selâm verdikten sonra cemaatın birbirleriyle itişip çekişmeleri yü­zünden, bu kimse namazının geri kalan kısmını tamamlamak imkâ­nını bulmayabilir” demiştir. Bu görüş ayrılığı abdest ile namaza baş­layan kimse hakkındadır. Eğer abdesti bozulan kimse, namaza baş­larken teyemmüm ile başlamış ise, bu kimsenin tekrar teyemmüm etmesinin cevazı hakkında ihtilâf yoktur. Çünkü eğer: “Bu kimse abdest almak zorundadır” diyecek olursak, teyemmüm ile başladığı namazın fasit olması lâzım gelir.

14- Abdest almakla uğraştığı takdirde cuma namazını kaçıracağın­dan korkan kimse için ise, teyemmüm caiz değildir. Bu kimse ab­dest almak zorundadır. Cuma namazına yetişirse cuma namazını, yetişmezse dört rekât öğle namazını kılar. Çünkü cuma namazı kaçırılırsa, onun yerine geçecek öğle namazı vardır. Bayram nama­zının yerine ise, geçecek bir başka namaz yoktur.

15- Bunun gibi, bir farz namazın eda vaktini kaçıracağından kor­kan kimse de teyemmüm edemez. Bu kimse, abdest almak zorunda oîup, eğer vakte yetişirse namazını eda olarak, yetişmezse kaza ola­rak kılar. Çünkü vaktinde eda edilmeyen vakit namazının yerine geçecek kaza namazı vardır.

16- Yolculukta olan bir kimse, eğer beraberinde su bulunduğunu unutup teyemmüm eder ve namaz kıldıktan sonra suyu hatırlarsa -imam Ebu Hanife ile İmam Muhammed'e göre- kıldığı namazı bir daha kılmak zorunda değildir. İmam Ebü Yûsuf ise: “Bir daha kılmalıdır” demiştir. Bu görüş aynlığî, suyu, yükünün içine kendi eliyle koyan veyahut başkasına koyduran kimse hakkındadır. Yol­cunun, beraberinde su bulunduğunu hatırlaması, ister daha namaz vakti varken, ister vakit çıktıktan sonra olsun fark etmez. İmam Ebû Yûsuf: “Çünkü adam teyemmüm ederken beraberinde su bulunuyordu. Yükü içinde elbisesini unutup da çıplak olarak namaz kılan kim­se, elbisesini hatırladığı zaman nasıl namazını bir daha kılmak zo­runda ise, bu da öyledir. Kaldı ki yolculukta olan kimseler, beraber­lerinde su bulunduğu zaman onu eşyaları içinde saklamak itiyadındadırlar. Bunun için, teyemmüm etmeden eşyasını açıp araştırması gerekirdi” demiştir. İmam Ebû Hanife ile İmam Muhammed ise: “Kişinin, beraberinde su bulunduğunu bilememesi, suyu kullan­maya gücünün yetmemesi hükmündedir. Zaten suyun bulunmasın­dan maksat da varlığının bilinmesidir. Eşya içinde de su, kullanmak için değil, içmek için saklanır. Elbise meselesine gelince: Onda da ihtilaf edilmiştir. Şayet ihtilaflı olmadığını farz etsek de, namazın sıhhati için şart olan Setr-i avret'in yerine geçecek başka bir şey yoktur. Abdestin yerine ise teyemmüm geçmektedir» demişlerdir.

17- Teyemmüm etmek istiyen kimse, eğer yakınında su bulundu­ğunu tahmin etmezse araştırmak zorunda değildir. Zira çöllerde ekseriyetle su bulunmadığı gibi bulunduğunu gösteren bir belirti de bulunmaz. Bunun için böyle yerlerde kişi, araştırıp da bulamamış sayılır. Yakınında su bulunduğunu tahmin eden kimse ise, araştır­ma yapmadan teyemmüm edemez. Zira varlığım gösteren bir be­lirti bulunduğuna göre, bu kimse su bulmuş sayılır. Kişinin, suyu araştırma alanı da bir ok atımı kadar olup arkadaşlarından geri kalmaması için bir mile varmaz.

18- Eğer arkadaşında su bulunuyorsa, teyemmüm, etmeden arka­daşından ister. Şayet vermezse, ondan sonra teyemmüm edebilir. Çünkü arkadaşlar, ekseriyetle birbirlerinden suyu esirgemezler. Îmam Ebû Hanife'ye göre, arkadaşından su istemeden teyemmüm ederse caizdir. Çünkü başkasına ait olan herhangi bir şeyi istemede mezellet vardır. Diğer iki İmam ise: “Su, mebzul bir şey olduğu için onu istemede mezellet yoktur” demişlerdir.

19- Eğer suyun sahibi değere göre karşılık ister ve onun istediği miktar da kendisinde bulunduğu halde vermeyip teyemmüm eder­se, teyemmümü caiz değildir. Çünkü suyu satın almaya gücü yet­tiği halde almayıp teyemmüm etmiştir. Fakat eğer istenen karşılık suyun değerinden fazla olursa, almayabilir. Çünkü hiç bir kimse, bi­le bile aldanmayı kabule mecbur değildir. [5]

Son Güncelleme : 14.02.2010 - 21:08

Ortalama Üye Değerlendirmesi

   (0 Oylama)